Overprikkeling: waarom je het vaak pas achteraf merkt

(en wat je kunt doen om signalen eerder te herkennen)

“Als ik overprikkeld ben, merk ik het eigenlijk pas als het al te laat is.”

Deze zin hoor ik ontzettend vaak van mensen met hersenletsel. En hij wordt vaak verkeerd begrepen. Alsof iemand niet goed oplet, zijn grenzen negeert of signalen niet serieus neemt. In werkelijkheid is het meestal precies andersom: het brein kán de signalen niet op tijd doorgeven.

In deze blog leg ik uit:

·       waarom overprikkeling zich vaak pas achteraf openbaart

·       wat er in het brein gebeurt

·       waarom “beter luisteren naar je lichaam” niet altijd werkt

·       en wat wél kan helpen om eerder te herkennen dat het te veel wordt

Overprikkeling is geen moment, maar een optelsom.

Een belangrijke misvatting is dat overprikkeling een plotselinge toestand is. In werkelijkheid is het vaak het eindpunt van een opstapelingsproces.

Tijdens dat proces:

·       functioneert iemand vaak ogenschijnlijk “nog prima”

·       blijft de aandacht redelijk behouden

·       voelt het lichaam nog niet duidelijk overbelast

Pas wanneer de verwerkingscapaciteit echt wordt overschreden, volgen de herkenbare klachten zoals hoofdpijn, misselijkheid, extreme vermoeidheid, emotionele ontregeling of cognitieve klachten.

Dat moment voelt achteraf alsof de overprikkeling “ineens” kwam — maar eigenlijk was het brein al langer overbelast.

Waarom merk je overprikkeling vaak pas achteraf?

Verstoorde interne signalering (interoceptie)

Na hersenletsel is de verwerking van lichaamssignalen soms verstoord. Het brein ontvangt signalen wel, maar interpreteert ze minder duidelijk of te laat.

Gevolg:

·       vroege signalen zijn vaag of onbetrouwbaar

·       duidelijke klachten verschijnen pas bij forse overbelasting

Dit is geen onwil, maar een neurobiologische beperking.

Aandacht wordt “opgebruikt” door functioneren

Veel mensen met hersenletsel gebruiken een groot deel van hun aandacht om:

·       gesprekken te volgen

·       informatie te verwerken

·       zich sociaal staande te houden

Daardoor blijft er minder capaciteit over om interne signalen op te merken. Het brein kiest — onbewust — voor functioneren boven voelen.

Stress onderdrukt waarschuwingssignalen

Bij cognitieve belasting of spanning raakt het stresssysteem geactiveerd. Dat systeem is niet bedoeld om subtiele signalen door te geven, maar om door te gaan.

Pas als de stressrespons stopt, bijvoorbeeld thuis of ’s avonds, komt de klap. Dat verklaart waarom klachten vaak achteraf of vertraagd optreden.

Overprikkeling ontstaat vaak door optelsommen

Zelden is er één duidelijke trigger. Meestal gaat het om:

·       cognitieve belasting

·       emotionele inspanning

·       fysieke vermoeidheid

·       verwachtingen en stress

Die optelsom maakt het lastig om een duidelijk omslagpunt te herkennen.

Het is dus niet zo simpel als gewoon “ beter luisteren naar je lichaam”. Dit advies is goedbedoeld, maar lang niet altijd haalbaar.

Wat kun je wél doen om overprikkeling eerder te herkennen?

Het doel van snellere herkenning is om sneller te kunnen bijsturen, en daarmee hevige klachten te beperken.

Leer je persoonlijke vroege signalen kennen (achteraf)

Op een moment dat je je flink overprikkeld voelt ga je eerst terugkijken.

Vraag jezelf na een overprikkelmoment af:

·       Hoe was mijn tempo?

·       Werd ik stiller of juist drukker?

·       Wat merkte aan mezelf?

·       Veranderde mijn ademhaling, spierspanning of prikkelbaarheid?

Schrijf deze signalen op, zodat je ze later bij jezelf kunt checken.

Gebruik vaste reflectiemomenten

Check regelmatig bij jezelf in. Doe dit op vaste momenten die je bepaalt aan de hand van tijd ipv gevoel.  Je neemt dan eerst wat rust en gaat dan pas inchecken. Dan komt je stress respons immers tot rust. Dat helpt om de signalen vanuit je lichaam en brein beter te kunnen herkennen.

Gebruik eventueel je lijst met persoonlijke signalen.

Overweeg het gebruik van een hulpmiddel

Je kunt hier bij een hulp middel gebruiken. Zoals een eenvoudig “stoplicht” waarbij je gedurende de dag een kleur geeft aan hoe je je voelt. Als je het erg moeilijk vind om te voelen zou je een wearable kunnen gebruiken. Een smartwacht/sporthorloge geeft informatie over je stresssysteem en je energiebatterij. Als ze plots veel zakt kun je een extra rust moment met incheck moment inlassen. Let op dat deze waarden geen waarheid zijn, maar je wel kunnen helpen.

Overweeg aan de slag te gaan met Mindbody

Door meer te leren (en ook te oefenen) met hoe lichaam en geest zijn verbonden leer je beter voelen. Je leert de signalen sneller en beter herkennen.

Accepteer dat achteraf merken óók informatie is

Achteraf merken is geen falen. Het is data.Die data helpt je je belastbaarheid beter te begrijpen — ook al komt de feedback vertraagd.

Tot slot

Dat je overprikkeling pas achteraf merkt, betekent niet perse je slecht luistert naar je lichaam. Het betekent dat je brein minder betrouwbare waarschuwingssignalen geeft.

Herkennen van overprikkeling is iets wat je kunt leren!